Mobbing – przemoc w miejscu pracy

Relacje w firmie mogą być źródłem pozytywnych jak i negatywnych emocji i doświadczeń. Ten artykuł dotyczy „ciemnej strony mocy” a dokładniej zjawiska, które choć często zaczyna się niepozornie, może przynieść poważne skutki w karierze zawodowej każdego człowieka – a jest nim mobbing.

 

Jak rozpoznać mobbing?

„Moja szefowa – właścicielka firmy tak dawała mi popalić, że nie wytrzymałam i pewnego poniedziałkowego poranka, zamiast pojechać do pracy, zawiozłam dzieci do szkoły i pojechałam do lekarza, po zwolnienie. Tam rozbeczałam się, opowiedziałam moją historię i dostałam 2 tygodnie zwolnienia z diagnozą – stres sytuacyjny.” – kierowniczka_biura

Powyższy wpis został znaleziony na jednym z for internetowych i nie jest to odosobniony przypadek. I pomimo tego, że sytuacja na rynku pracy w Polsce z roku na rok ulega zmianom na lepsze, problem agresji w organizacjach nadal jest obecny. Z moich obserwacji wynika, że spora grupa pracowników, małych jak i dużych firm, nie jest świadoma tego, iż regularnie padają ofiarami działań mobbingowych… Strach przed utratą pracy, milczenie ze strony współpracowników, jak i osób na wyższych stanowiskach, sprzyja sytuacji do wytworzenia się podłoża do regularnej przemocy.

Szkolenie: Mobbing w pracy: diagnoza i przeciwdziałanie

Czym jest mobbing?

Zapraszamy do lektury fragmentu  książki Budowanie zaangażowania

Nie znajdziemy jednej, powszechnie uznawanej definicji mobbingu, za to spotkamy się z pojęciami przybliżającymi nas do samego zjawiska, takimi jak: „molestowanie moralne”, „molestowanie emocjonalne”, „terror psychiczny” lub „dręczenie w miejscach pracy”.
Heinz Leymann, jeden z pierwszych odniósł się do zjawiska mobbingu pracowniczego, definiując je jako:

„[…] terror psychiczny w miejscu pracy, który angażuje wrogie nastawienie i nieetyczne komunikowanie się (stosowanie w codziennych kontaktach w ramach stosunku pracy obelg, wyzwisk, pomówień, oszczerstw, krzyku itd.), systematyczne podtrzymywanie przez jedną, bądź kilka osób w stosunku do innej, co w konsekwencji spycha ofiarę do pozycji uniemożliwiającej obronę. Działania te zdarzają się często (przynajmniej raz w tygodniu) i trwają przez dłuższy okres czasu (przynajmniej pół roku). Z uwagi na czas trwania i częstość, maltretowanie to skutkuje zaburzeniami w sferze psychiki, zdrowia fizycznego i funkcjonowania społecznego ofiary” [18, s.168]

Mimo istnienia wielu definicji mobbingu, większość sprowadza się do określonych warunków. Dzięki nim możemy odpowiedzieć sobie na pytanie:

Czy to jest mobbing?

Sprawdź czy doświadczasz mobbingu w swoim miejscu zatrudnienia

Do działań mobbingowych zalicza się:

  • Przejawianie wrogich oraz nieetycznych zachowań wobec danego pracownika przez dłuższy czas,
  • Świadome działania, podejmowane przez sprawcę w określonym celu i potęgowanie ich wraz z upływem czasu,
  • Różnica stanowisk pomiędzy oprawcą i ofiarą, która pozwala na wykorzystywanie władzy przez sprawcę a utrudnia obronę ofiarom,
  • Zaburzenia w funkcjonowaniu zawodowym i prywatnym ofiary w skutek dręczenia,
Szkolenie: Rozwiązywanie konfliktów

Mobbing jako proces – fazy mobbingu według Einarsena

Według wielu badaczy mobbing określany jest jako proces dynamiczny. O tym jakie są etapy pisał Einarsen, który wyróżnił cztery fazy rozwojowe tego procesu:

Faza I zachowań agresywnych

W pierwszym etapie mamy do czynienia z fazą zachowań agresywnych, gdzie pracownik zaczyna doświadcza dyskretnych, niebezpośrednio do niego skierowanych działań, które jeszcze trudno jest zidentyfikować jako wrogie – pomówienia, plotki, pośrednie ukazywanie niechęci wobec ofiary.

Faza II wzrastających przejawów mobbingu

Drugi etap jest określany fazą mobbingu, gdzie można już zauważyć wzrastające przejawy bezpośrednich zachowań sprawcy. Stają się one coraz bardziej jawne, pojawiają się symptomy izolowania i unikania oraz poniżania ofiary na tle innych pracowników. Wraz z coraz większym stresem, brakiem interwencji i wsparcia ze strony otoczenia pracownik zaczyna mieć coraz większe problemy z obroną przed tego typu działaniami.

Faza III piętna

W tej sytuacji wkracza w fazę piętna, w której nie mogąc poradzić sobie z zaistniałą sytuacją, zostaje bezpośrednio zepchnięty w rolę ofiary. W tej fazie są już zauważalne skutki wzrastającego stresu, na poziomie psychologicznym, a czasami również psychosomatycznym.

Stres w pracy jest zjawiskiem negatywnym, a jego nasilenie może spowodować spore a nawet trwałe uszczerbki na zdrowiu i psychice. W fazie piętna zaniepokojona ofiara zamyka się w sobie, unika kontaktu, a w interakcjach z współpracownikami lub reaguje w sposób niekontrolowany. Wybuchy złości, agresja i apatia nakręcają spirale, która odsuwa osobę poszkodowaną od grupy pracowniczej. Narastające problemy z koncentracją i pamięcią, coraz częstsze zwolnienia chorobowe mogą odbijać się na jakości wykonywanej pracy.

„Stres ściska za gardło, ciśnienie wzniosło się ponad normę, mobbing w pracy przez grupę ludzi, doprowadził moje nerwy do puszczenia ich wytrzymałości. Stało się, wykrzyczałam mój ból, znieważanie, pomiatanie. Ponad 5 miesięcy trwa ten stan mojej niemocy psychicznego wyczerpania, za kilka dni chłosta czyli dywan. Nie proszę o litość, nie daje materiału obciążającego obie strony konfliktu, proszę jednak o zabranie stanowiska, ponieważ miotam się w podjęciu linii ewentualnej obrony. Jeśli przyznam się do użycia epitetów mogę ponieść konsekwencje kadrowe/zwolnienie.
Jeżeli zaprzeczę uznana będę za klamce i tez niczego nie wskóram . Widać z tego nie ma nadziei na utrzymanie sie w mojej pracy, a mobbing póki co działa nadal a stres dusi za gardło…winna nie winna?” – Anonimowa

 

Faza IV – ciężki uraz

Ostatni etap opisany przez Einarsena to faza ciężkiego urazu, a tym samym wykluczenie pracownika z życia zawodowego (przydzielanie coraz mniejszej ilości zadań, izolacja, a ostatecznie wypowiedzenie umowy o pracę).

Przyczyny nękania psychicznego

Powodów mobbingu jest wiele, jednak wszystko sprowadza się do trzech czynników, a dokładniej lęków i obaw przed bezrobociem, zagrożeniem utratą pracy i dużą rotacja pracowników („Nie podoba się? Znajdę dziesięciu takich na twoje miejsce!”), brak stabilności zatrudnienia i poczucia bezpieczeństwa w miejscach pracy.
Kolejnym czynnikiem jest system funkcjonowania firmy, środowisko pracy, sposób obchodzenia się z pracownikami i egzekwowania niepożądanych zachowań. Cechy osobowości zarządzającego organizacją są tu szczególnie istotne, czasem na stanowiskach wyższych znajduje się osoba, która nie posiada kompetencji do zarządzania zespołem. Sytuacja ta występuje często w przypadku zatrudniania osób z rodziny lub przyjaciół przez kierujących instytucją – jednak nie jest to regułą.

„Jestem zatrudniona w firmie księgowej. Wkrótce zostanie ona przejęta przez nowego pracodawcę, moją koleżankę. Jestem tym przerażona. Od momentu, gdy koleżanka ma pewność, że przejmie firmę traktuje mnie poniżająco i odpychająco. W firmie oprócz niej mnie zatrudniona jest jej siostra oraz jeszcze jedna osoba. Moja sytuacja jest skomplikowana.(…) Do pracy boję się chodzić, mimo iż staram się dawać od siebie 150% normy ciągle jedynie ja jestem upokarzana za, czasami mam wrażenie, urojone błędy. Powoli przestaję sobie z tym wszystkim radzić emocjonalnie, mam też przezucie, że po przejęciu firmy przez koleżankę zostanę z niej zwolniona. (…) „ – Marta

Ostatnim czynnikiem jest sama postać ofiary, a dokładniej skupianie się na konkretnych elementach osoby, które mogą ją wyróżniać na tle innych pracowników. Ofiara terroru psychicznego może być dyskryminowana na tle poglądowym, jak i wizualnym. Inny kolor skóry, ubiór, orientacja seksualna, narodowość czy wyznanie – to wszystko może stać się przyczyną mobbingu. Działaniom tym również sprzyjają cechy charakteru oraz osobowość.

Podsumowanie

Z powyższych informacji wynika że mobbing jest zjawiskiem złożonym, którego nie można ignorować. Przemoc w pracy nie tylko niszczy wizerunek firmy, ale również atmosferę w pracy, która w niej panuje co przyczynić się do spadku zaangażowania, wypalenia zawodowego, stresu i finalnie do spadku efektywności.

Zapraszamy do lektury fragmentu  książki Budowanie zaangażowania

Magdalena Tyl
Specjalista ds. szkoleń i marketingu
Akademia Rozwoju Kompetencji
Wszelkie prawa zastrzeżone. Przedruk za zgodą autora

ZAPISZ SIĘ DO NEWSLETTERA!

NEWSLETTER

Zapisz się już dziś do naszego newsletter'a a otrzymasz darmowy fragment książki "Skuteczna sprzedaż. Model, który zwiększy Twoje zyski" autorstwa Macieja Sasina!

Send this to a friend